Bu blog yazısı, lateral ayak bileği burkulması öyküsü olan ve olmayan futbolcularda termal asimetrinin 1. ve 14. antrenman günlerinde nasıl değiştiğini inceleyen bir çalışmayı özetlemektedir. Bulgular, daha önce yaralanma yaşamış futbolcularda asimetri örüntüsünün antrenman yükü altında eklem–tendon bölgelerinden kas bölgelerine doğru yayılabileceğini göstermektedir.
Genel Bakış
Lateral ayak bileği burkulması, özellikle sık koşu ve sıçrama içeren sporlarda en yaygın spor yaralanmalarından biridir. Bu çalışma, daha önce lateral ayak bileği burkulması yaşamış futbolcuların antrenman yüküne verdikleri termal yanıtın, böyle bir yaralanma öyküsü olmayan futbolculardan farklı olup olmadığını incelemiştir.
Çalışmanın temel sorusu, antrenmana bağlı termal asimetrinin yalnızca ayak bileği bölgesinde kalıp kalmadığı veya zaman içinde yakın tendon ve kas yapılarına yayılıp yayılmadığıdır.
Temel çıkarım: Lateral ayak bileği burkulması öyküsü olan futbolcularda antrenman yükü, yaralanma öyküsü olmayan futbolculara kıyasla daha belirgin ve daha geniş bölgelere yayılan termal asimetri örüntüleriyle ilişkili bulunmuştur.
Metodoloji
Çalışmaya bir Türk Süper Lig kulübünden 27 U-19 futbolcu dahil edilmiştir. Futbolcular yaralanma öykülerine göre iki gruba ayrılmıştır:
| Grup | Tanım | n |
|---|---|---|
| IH+ | Daha önce en az 3 gün spordan uzak kalmaya neden olan ayak bileği yaralanması yaşamış futbolcular | 10 |
| IH− | Ayak bileği yaralanması öyküsü olmayan futbolcular | 17 |
Termal görüntüler iki farklı zamanda alınmıştır:
- Antrenman kampının 1. günü
- Antrenman kampının 14. günü
Her iki günde de görüntüler:
- antrenman öncesinde
- antrenman sonrasında
alınmıştır.
Aşağıdaki 5 bölge analiz edilmiştir:
- Ayak bileği
- Patellar tendon
- Calf medialis
- Calf lateralis
- Tibialis anterior
Termal veriler, aivisiontech–ai4sports yapay zekâ tabanlı yaralanma riski analiz yazılımı kullanılarak elde edilmiştir. Görüntüleme için FLIR T540-EST termal kamera kullanılmıştır. Her bölge için çalışma kapsamında şu değerler hesaplanmıştır:
- Sağ–sol sıcaklık farkı (ΔT)
- Antrenman provokasyonu sonrası değişim (ΔPost–Pre)
Öne Çıkan Bulgular
1. Gün Bulguları
İlk antrenman gününde, antrenman sonrası termal asimetrideki en belirgin artışlar yaralanma öyküsü olan grupta (IH+), özellikle ayak bileği ve patellar tendon bölgelerinde görülmüştür.
| Bölge | IH+ Değişim | IH− Değişim |
|---|---|---|
| Ayak bileği | +0,19 °C | −0,09 °C |
| Patellar tendon | +0,21 °C | −0,08 °C |
| Calf medialis | +0,01 °C | +0,01 °C |
| Calf lateralis | +0,06 °C | +0,03 °C |
| Tibialis anterior | +0,16 °C | +0,01 °C |
Bu sonuçlar, 1. günde antrenmana verilen akut termal yanıtın, özellikle daha önce ayak bileği yaralanması yaşamış futbolcularda eklem–tendon düzeyinde daha belirgin olduğunu göstermektedir.
14. Gün Bulguları
14. güne gelindiğinde, yaralanma öyküsü olan grupta asimetri özellikle ayak bileği ve patellar tendon bölgelerinde antrenman öncesinden itibaren yüksek kalmıştır.
Buna ek olarak, asimetri örüntüsü baldır kaslarında daha görünür hâle gelmiştir:
| Bölge | IH+ Değişim | IH− Değişim |
|---|---|---|
| Calf medialis | +0,07 °C | +0,00 °C |
| Calf lateralis | +0,06 °C | +0,00 °C |
Ayak bileği bölgesinde:
- IH+: Antrenman öncesi 0,39 °C ve antrenman sonrası yaklaşık 0,39–0,40 °C
- IH−: Antrenman öncesi 0,25 °C ve antrenman sonrası 0,19 °C
Patellar tendon bölgesinde:
- IH+: Antrenman öncesi 0,37 °C ve antrenman sonrası yaklaşık 0,37 °C
- IH−: Antrenman öncesi 0,21 °C ve antrenman sonrası 0,28 °C
Bu bulgular, 1. günde akut olarak ortaya çıkan asimetrinin, yaralanma öyküsü olan futbolcularda 14. güne kadar devam edebileceğini ve kas düzeyine doğru genişleyebileceğini düşündürmektedir.
Tibialis Anterior Örüntüsü
Tibialis anterior bölgesi diğer bölgelerden farklı bir örüntü göstermiştir.
1. günde:
- IH+: 0,16 → 0,32 °C
- IH−: 0,24 → 0,25 °C
14. günde ise her iki grupta da antrenman sonrası azalma görülmüştür:
- IH+: 0,25 → 0,19 °C
- IH−: 0,26 → 0,18 °C
Çalışmada, bu bölgede 14. günde gruplar arasında belirgin bir ayrım olmadığı belirtilmiştir.
Sonuçların Yorumu
Çalışmaya göre, daha önce lateral ayak bileği burkulması yaşamış futbolcular antrenman yüküne farklı bir termal asimetri yanıtı vermiştir. 1. günde farklılıklar ağırlıklı olarak ayak bileği ve patellar tendon bölgelerinde ortaya çıkarken, 14. günde bu örüntü baldır kaslarına doğru genişlemiştir.
Yazarlar bu durumu şu olası etkenlerle ilişkilendirmiştir:
- değişmiş nöromüsküler kontrol,
- kompansatuvar yük dağılımı,
- önceki ayak bileği yaralanmasının kalıcı etkileri.
Bulgular ayrıca yaralanma sonrası izlemenin yalnızca ayak bileğiyle sınırlı kalmaması gerektiği fikrini desteklemektedir. Patellar tendonla temsil edilen diz çevresi bölgesi ile alt bacak kasları da değerlendirme kapsamına alınabilir.
Klinik not: Çalışma, ayak bileği yaralanması sonrası izlemenin ayak bileği, diz çevresi yapılar ve baldır kaslarını birlikte kapsamasının yararlı olabileceğini göstermektedir.
Sınırlılıklar
Makalede termografinin bazı sınırlılıkları da vurgulanmıştır:
- Sıcaklık, nem ve hava akımı gibi çevresel koşullar ölçümleri etkileyebilir.
- Cilt emisivitesi bireyler ve anatomik bölgeler arasında farklılık gösterebilir.
- Terleme ve cilt nemi, kızılötesi yayılımı ve asimetri değerlerinin yorumlanmasını etkileyebilir.
Bu nedenle yazarlar, standartlaştırılmış protokollerin ve dikkatli yorumlamanın önemini vurgulamıştır.
Sonuç
Bu çalışma, lateral ayak bileği burkulması öyküsü olan ve olmayan futbolcuların antrenmana verdikleri termal asimetri yanıtlarının farklı olduğunu göstermektedir. Daha önce yaralanma yaşamış futbolcularda asimetri 1. günde ayak bileği ve patellar tendon bölgelerinde daha belirgin olmuş, 14. günde ise baldır kaslarına doğru genişlemiştir.
Bulgular, yapay zekâ destekli kızılötesi termografinin klinik olarak her zaman açıkça görülemeyen ince asimetri örüntülerini belirlemeye yardımcı olabileceğini göstermektedir. Bu bağlamda termal izleme; bireyselleştirilmiş yük yönetimi, toparlanma takibi ve yaralanma sonrası önleme stratejilerini destekleyebilir.
